Ο φόβος ως εργαλείο επιβίωσης

 Ο φόβος ως εργαλείο επιβίωσης

 

Ας μιλήσουμε για τον φόβο. Ο φόβος είναι από τα πιο ενδιαφέροντα ανθρώπινα βιώματα, κυρίως γιατί επηρεάζει κάθε άνθρωπο με διαφορετικό τρόπο. Δεν αντιδρούμε όλοι το ίδιο και αυτό ακριβώς τον καθιστά τόσο πολύπλοκο αλλά και τόσο χρήσιμο.

Δεν θα σταθώ στο γνωστό fight or flight. Αυτό έχει αναλυθεί πολλές φορές. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι πώς το σώμα αντιδρά σε πραγματικές συνθήκες, όταν ο κίνδυνος είναι άμεσος και η θεωρία δεν φτάνει.

Από μικρός ένιωθα τον φόβο έντονα, ιδιαίτερα τον φόβο του θανάτου. Όχι τόσο τον ίδιο τον θάνατο, αλλά τη στιγμή του θανάτου — τη μετάβαση, την απώλεια ελέγχου, το άγνωστο. Μέσα από τη φιλοσοφία και την εμπειρία της ζωής κατάφερα με τον καιρό να τον μετριάσω.

Ο φόβος είναι ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία που διαθέτει ο άνθρωπος. Αν δεν φοβόμασταν, δεν θα ζούσαμε. Το ζητούμενο δεν είναι να τον εξαφανίσουμε, αλλά να μην τον αφήσουμε να μας κυριεύει. Όταν τον χρησιμοποιείς σωστά, μπορεί να γίνει πηγή δύναμης και προσοχής, ακόμα και στη μεγαλύτερη ένταση.

Στις δουλειές πρώτης γραμμής ή σε οποιαδήποτε κατάσταση υψηλού ρίσκου, ο φόβος είναι απαραίτητος. Όσο περισσότερη εμπειρία έχεις, τόσο μεγαλύτερος συχνά γίνεται ο φόβος — και αυτό είναι φυσιολογικό. Η εμπειρία φέρνει εικόνες και μνήμες, και το μυαλό σχεδιάζει με βάση το χειρότερο σενάριο. Αυτή η προσοχή, σε συνδυασμό με τον φόβο, σε κρατά ασφαλή. Αν δεν φοβάσαι, δεν είσαι γενναίος — είσαι επικίνδυνος.

Σε περιπτώσεις έντασης ή σύγκρουσης, είναι κρίσιμο να διαβάζεις τον φόβο των άλλων. Θέλω να δώσω ένα παράδειγμα. Κάποια χρόνια πριν, με έναν συνάδελφο μπήκαμε σε ένα σπίτι χωρίς τα απαραίτητα μέσα προστασίας. Ο χώρος ήταν περιορισμένος και μέσα βρισκόταν δύο άντρες, μία γυναίκα και μικρά παιδιά. Αναγνώρισα έναν από τους άντρες και ήξερα το βίαιο παρελθόν του.

Τοποθετήθηκα κοντά στην εξώπορτα, έχοντας έλεγχο του χώρου μπροστά μου και ελεύθερη έξοδο. Έξω επικρατούσε έντονο κρύο. Είχα ενημερώσει διακριτικά το κέντρο για την κατάσταση και την τοποθεσία μας. Oι ενισχύσεις ήταν δέκα λεπτά μακριά.

Η ένταση ανέβαινε. Ο άνδρας που ήταν ελαφρά ντυμένος φαινόταν να βρίσκεται σε υπερδιέγερση, η αδρεναλίνη του ήταν εμφανής. Αναγνώρισα καθαρά τον φόβο για σύλληψη, αλλά και την ένταση που αυτός προκαλούσε. Χρησιμοποιώντας ως δικαιολογία την παρουσία των παιδιών, πρότεινα να βγούμε έξω για να συζητήσουμε πιο ήρεμα.

Ο πρώτος στόχος ήταν ο απεγκλωβισμός από τον περιορισμένο χώρο. Ο δεύτερος, σημαντικότερος, ήταν να επηρεάσω τη φυσική κατάσταση του ατόμου με το κρύο. Βγήκε έξω και, καθώς η αδρεναλίνη τον είχε ήδη φέρει σε υπερδιέγερση, άρχισε να τρέμει. Το σώμα του δεν μπορούσε πλέον να αντιδράσει αποτελεσματικά και η ψυχολογία του κατέρρευσε. Τότε του είπα απλά:
«Βλέπω ότι κρυώνεις. Θες να φορέσεις ένα μπουφάν;»

Εκείνη τη στιγμή είχα κερδίσει χρόνο, είχα κερδίσει την κατάσταση — όχι με βία, αλλά διαχειριζόμενος τον φόβο, δικό μου και δικό του.

Η διαχείριση του φόβου δεν μου την δίδαξε κανείς. Ήρθε με τον χρόνο. Παρατηρώντας τον εαυτό μου, πώς αντιδρά στο κρύο, στην αδρεναλίνη, στην ένταση. Αυτή η γνώση με βοήθησε να προστατεύσω και τους μαθητές μου.

Σε ένα άλλο περιστατικό, με μια νεαρή αστυνομικό, παρατήρησα το τρέμουλο στο σώμα της και της είπα να φορέσει το παχύ τζάκετ της. Ο στόχος δεν ήταν να μην φοβάται, αλλά να μην φαίνεται ο φόβος. Η αδρεναλίνη σφίγγει τους μύες, προκαλεί πόνο και αστάθεια, ειδικά όταν το σώμα δεν είναι εξοικειωμένο με τέτοιες καταστάσεις.

Βγήκαμε μπροστά και οι δύο. Φοβόμασταν. Πάντα υπάρχει φόβος. Τον δείξαμε; Όχι. Όταν δείχνεις τον φόβο σου, δίνεις εργαλείο στον άλλον — και αν ξέρει πώς να το χρησιμοποιήσει, θα το κάνει.

Ο φόβος δεν είναι αδυναμία. Η κακή διαχείριση του φόβου είναι αδυναμία.
Όταν μαθαίνεις να τον ακούς, να τον ελέγχεις και να τον χρησιμοποιείς, γίνεται οδηγός επιβίωσης και δύναμης, όχι εμπόδιο.
Χρησιμοποιώντας ως δικαιολογία την παρουσία των παιδιών, του πρότεινα να βγούμε έξω για να μιλήσουμε πιο ήρεμα. Ο πρώτος μου στόχος ήταν ο απεγκλωβισμός από τον κλειστό χώρο. Ο δεύτερος —και σημαντικότερος— ήταν το κρύο.

Βγήκε έξω. Επειδή ήταν ελαφρά ντυμένος, σκέφτηκε να φορέσει κάτι πρόχειρα, αλλά η αδρεναλίνη δεν του επέτρεψε να προσαρμοστεί. Μέσα σε λίγα λεπτά άρχισε να τρέμει έντονα. Εκείνη τη στιγμή το σώμα του δεν βρισκόταν πλέον σε θέση να αντιδράσει αποτελεσματικά. Η ψυχολογία του έπεσε. Και το γνώριζε. Ήξερε ότι το βλέπαμε.

Τότε του το είπα απλά και ανθρώπινα:
«Βλέπω ότι κρυώνεις. Θες να φορέσεις ένα μπουφάν;»

Εκείνη τη στιγμή είχα κερδίσει τον χρόνο. Είχα κερδίσει την κατάσταση. Όχι με βία, αλλά διαχειριζόμενος τον φόβο — τον δικό μου και τον δικό του.

Αυτή τη διαχείριση δεν μου την δίδαξε κανείς. Ήρθε με τον χρόνο. Παρατηρώντας το δικό μου σώμα, πώς αντιδρά στο κρύο, στην αδρεναλίνη, στην ένταση. Και αυτή τη γνώση τη μετέφερα στους μαθητές μου.

Θυμάμαι ένα άλλο περιστατικό, με μια νεαρή αστυνομικό, καινούργια στη δουλειά. Κατεβαίνοντας από το όχημα, είδα το τρέμουλο. Το πρώτο πράγμα που της είπα ήταν να φορέσει το παχύ της τζάκετ. Όχι για να «μη φοβάται», αλλά για να μη φαίνεται ο φόβος. Η αδρεναλίνη σφίγγει τους μύες, προκαλεί πόνο και αστάθεια, ιδιαίτερα όταν το σώμα δεν είναι εξοικειωμένο.

Βγήκαμε μπροστά και οι δύο. Φοβόμασταν. Πάντα υπάρχει φόβος. Τον δείξαμε; Όχι.
Γιατί όταν δείχνεις τον φόβο σου στον άλλον, του δίνεις εργαλείο. Και αν ξέρει πώς να το χρησιμοποιήσει, θα το κάνει.

Ο φόβος δεν είναι αδυναμία.
Η κακή διαχείρισή του είναι.

 

English Version: 

Fear as a Tool for Strength and Awareness

Fear is one of the most important tools humans possess. Without it, survival would be impossible. The goal is not to eliminate fear, but to ensure it never controls us. When used correctly, fear becomes a source of strength, heightened focus, and clarity, even in the most intense situations.

In frontline work or any high-risk environment, fear is essential. Interestingly, the more experience you gain, the greater your fear often becomes — and this is completely natural. Experience brings memories and past events, and the mind instinctively prepares for the worst-case scenario. This awareness, combined with fear, keeps us safe. Without fear, courage becomes recklessness.

Being able to read fear in others is equally crucial in moments of tension or conflict. Years ago, a colleague and I were called to enter a house without proper protective equipment. The space was tight, and inside were two men, a woman, and young children. I immediately recognized one of the men and knew of his violent history.

I positioned myself near the door, controlling the space in front of me while keeping an escape route clear. Outside, the weather was bitterly cold. I discreetly informed the control center of our location and situation. Backup was ten minutes away.

Tension escalated. The lightly dressed man was visibly overstimulated; his adrenaline was evident. I could clearly see his fear of arrest, alongside the intensity it created. Using the presence of the children as justification, I suggested stepping outside to discuss matters calmly.

My first objective was simple: get us out of the confined space. The second — and more critical — was to influence his physical state through the cold. He stepped outside, and with adrenaline surging, began to tremble. His body could no longer respond effectively, and his psychological state deteriorated. I calmly said:
“I see you’re cold. Would you like to put on a jacket?”

In that moment, I gained control — not through force, but through managing fear: both his and mine.

No one teaches you this. It comes with time, through observing your own body and reactions to cold, adrenaline, and high-pressure situations. This understanding also allowed me to guide and protect the students I train.

I recall another incident with a young, newly recruited officer. As she stepped down from the vehicle, I noticed her trembling. I told her to put on her heavy jacket. The goal was not to remove fear, but to prevent it from being visible. Adrenaline tightens muscles, causes pain, and creates instability, particularly when the body is inexperienced in such conditions.

We moved forward together. We were both afraid. Fear is always present. Did we show it? No. Revealing fear gives others a tool — and if they know how to use it, they will.

Fear is not weakness.
Mismanaged fear is.

When you learn to recognize it, control it, and use it deliberately, fear becomes not an obstacle, but a guide — a source of survival, strength, and clarity in the most demanding situations.